Stanisław Moniuszko jest powszechnie uważany za twórcę polskiej opery narodowej, jest w Polsce tym czym Verdi we Włoszech, ich muzyka wywodzi sie z folkloru narodowego. Obdarowany wielkim talentem, ale tez znakomitym wykształceniem, był zdolny – podobnie jak Chopin  - – dać swej muzyce niepowtarzalny koloryt narodowy. Między najwybitniejszymi ludźmi XIX w. jest jednym z najznakomitszych. Ten wybitny kompozytor pozostawał w ścisłych kontaktach z największymi artystami swoich czasów, takimi jak Liszt, Mickiewicz, Rossini, Wieniawski.

Stanisław Moniuszko urodzony 5 maja 1819r. w Ubielu (dzis Białoruś) w rodzinie szlacheckiej. Jego pradziadek Jozef był Szambelanem Księcia Litewskiego, jego dziadek Stanisław był sędzią wojskowym w Księstwie Litewskim. Jego ojciec Czesław byl Zarządcą. Jego wujek, absolwent Uniwersytetu w Wilnie był zwolennikiem ideałów Oświecenia – demokracji, postępu społecznego, patriotyzmu.

Jako dziecko Moniuszko przejawia niepospolity talent muzyczny, rozwijany najpierw w środowisku domowym, przez jego matkę, znakomitego muzyka, śpiewaczkę i harfistkę. Następnie w czasie pobytu w Warszawie przez grono tamtejszego konserwatorium. W osiemnastym roku życia wyjeżdża do Berlina gdzie pobiera prywatne lekcji kompozycji u profesora C.F.Rungenhagena.

Pierwszymi kompozycjami Moniuszki były znakomite pieśni domowe (ponad trzysta) których zbiór został opublikowany we Francji pod tytułem « Echo Polski ». Pisał także muzykę religijną. To właśnie we Francji wydal trzecią litanię zatytułowaną « Ostra Brama », dedykowaną Rossiniemu. Skomponował również kilka utworów na fortepian. Liszt pisał : «Nie łatwo pisać polonezy po Chopinie, ale u Moniuszki zupełnie inne, nowe, świeże. Toż to arcydziełko w poezji w miniaturowej formie – jakby sie czuło modrzewiową żywicę ze staropolskiego dworku. » Pisał takie utwory dla scen operetkowych, które prowadziły go do przyszłych utworów operowych.

Od samego początku jego działalności kompozytorskiej jego muzyka przepojona była folklorem i nosiła wyraźny charakter narodowy. Jego pierwszy utwór operowy « Halka » był najpierw wystawiony w formie dwuaktowego koncertu w Wilnie w 1848 roku, a kilka lat później w teatrze w tym samym mieście. Trzeba było kilku lat, aby po przemianach w polityce kulturalnej w 1858 roku, utwór ukazał sie w nowej wersji, czteroaktowej, w warszawskim Teatrze Operowym. Dzieło cieszy sie ogromnym sukcesem i zostaje uznane za pierwsza polska operę. Dargomyjski, po zapoznaniu sie z partyturą « Halki », uznał ja za najwybitniejszy utwór muzyki polskiej.

« Halka » wystawiona była najpierw w Pradze, pod dyrekcja B.Smetany, następnie w Moskwie i Petersburgu – gdzie cieszyła sie niezwykłym sukcesem – następnie w Berlinie, Mediolanie i Nowym Jorku.
Po tych sukcesach Moniuszko zostaje zaproszony do Warszawy na stanowisko dyrektora orkiestry w tamtejszym teatrze operowym. Rozbudowuje repertuar operowy, komponuje « Flisa », « Hrabinę », « Verbum Nobile. » Jego aktywność kompozytorska zostaje jednak zahamowana przez bieg wypadków politycznych. Jego starania aby wystawić swoje opery w Paryżu zostają udaremnione przez wybuch powstania styczniowego w 1863roku.

« Straszny Dwór », jeden z najwybitniejszych jego utworów, był wielkim ewenementem muzycznym, patriotycznym i narodowym - Moniuszko był zakazany przez cenzurę. Kilka lat później tworzy swą ostatnią operę « Paria ». Pozostawił także jedną operę niedokończoną – « Rokiczana ».

Stanisław Moniuszko umiera w Warszawie 4 czerwca 1872 roku.

Alain Duault w « L’ Avant Scene opera », pisał : « Sława Moniuszki była tak wielka, że ponad 70 000 osób uczestniczyło w pogrzebie. Ale także jeszcze i dzisiaj w Polsce cnoty polityczne oper Moniuszki są wysoko cenione. » « Kiedy Miecznik śpiewa swą znaną arię patriotyczną w drugim akcie « Strasznego Dworu », i gdy Stefan w trzecim akcie śpiewa arię z kurantem, za każdym razem cała sala się podnosi, i na stojąco, z owacjami, bije gromkie i serdeczne brawa z całego serca, owacji dla wielkiego kompozytora polskiego.

Aktualnie opery Stanisława Moniuszki wystawiane są w Kanadzie, na Kubie, w Stanach Zjednoczonych, na Węgrzech, w Irlandii, Japonii, Turcji.